Zagadnienia architektury renesansowej

Symbolem dążeń architektów renesansowych może być Tempietto na dziedzińcu klasztornym kościoła San Piętro in Montorio, zbudowane w Rzymie przez architekta Donata Bramantego (il. 8). Występują w nim wszystkie cechy istotne dla renesansu w ogóle, jak i charakteryzujące ten styl we Włoszech. Tempietto jest maleńką świątynią na planie koła, krytą kopułą na wysokim bębnie. Ściany trzonu budowli otoczone są przez doryckie kolumny. Przejście między kolumnadą a kopulą stanowi taras z balustradą. Mimo woli nasuwa się tu analogia z centralnymi świątyniami starożytnego Rzymu, świadcząca o odrodzeniu ideałów antyku. Mimo małych, kameralnych rozmiarów architekt stworzył wrażenie monumentalizmu dzięki zwartości planu, prostocie, syntezie środków wyrazu. Uderza dążenie do uzyskania idealnych proporcji; bryła jest czytelna, jasna, a także lekka i urozmaicona, mimo braku dekoracji rzeźbiarskiej. Ta idealna i intelektualna koncepcja, dająca wrażenie pełnej harmonii, również świadczy o inspiracji antykiem, ale inspiracji swobodnej, żywej, twórczej. Silnie są tu podkreślone rytmy przebiegające w płaszczyźnie poziomej. Są to stopnie, linie gzymsu, balustrady, podstawy kopuły. Oglądane w perspektywie wydają się lekko wygiętymi lukami. I w innych dziełach widać podobne cechy: przewagę kierunków horyzontalnych, koncepcję kompozycyjną inspirowaną starożytnością, antyczne detale dekoracyjne i konstrukcyjne. Uderza jasność układów, "zrośnięcie budowli z ziemią", rygorystyczna tektonika podporządkowująca dekorację konstrukcji.